Bệnh đa xơ cứng : Triệu chứng, Điều trị & Lối sống

Đa xơ cứng là bệnh gì?

Đa xơ cứng (Multiple Sclerosis – MS) là một bệnh mãn tính liên quan đến hệ thống thần kinh trung ương. Hệ thống miễn dịch của người bệnh tấn công myelin – một lớp bảo vệ xung quanh các sợi thần kinh. Điều này gây viêm, tạo sẹo hoặc tổn thương tới các dây thần kinh khiến cho tín hiệu não bộ gửi đến các bộ phận khác của cơ thể gặp khó khăn.

Triệu chứng bệnh đa xơ cứng

Những người bị đa xơ cứng thường trải qua một loạt các triệu chứng khác nhau. Do tính chất của bệnh, các dây thần kinh bị ảnh hưởng không cố định nên các triệu chứng gây ra có thể khác nhau ở mỗi người bệnh.

Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng do đa xơ cứng gây nên cũng có thể thay đổi theo thời kỳ của bệnh, chúng khác nhau qua từng năm, từng tháng thậm chí là thay đổi theo từng ngày.

Hai trong số những triệu chứng rõ ràng nhất của đa xơ cứng là người mệt mỏi và khó khăn khi đi lại.

Khoảng 80% số bệnh nhân ghi nhận thấy tình trạng mệt mỏi, và mức độ mệt mỏi là nghiêm trọng hơn so với tính trạng mệt mỏi thông thường. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm việc và sinh hoạt hàng ngày của người bệnh.

Đi lại khó khăn cũng là một triệu chứng đặc trưng của bệnh đa xơ cứng, nguyên nhân gây ra điều này là do:

  • Tê chân hoặc tê bàn chân
  • Mất thăng bằng
  • Cơ bắp yếu lực
  • Căng cơ hoặc co cứng cơ bắp

Mệt mỏi quá mức cũng là nguyên nhân gây ra việc đi lại khó khăn. Người bệnh cần chú ý đến quá trình hoạt động và đi lại vì rất có thể xuất hiện chấn thương do ngã.

Các triệu chứng khác của đa xơ cứng thường là:

  • Rối loạn ngôn ngữ
  • Run tay chân
  • Các vấn đề về nhận thức liên quan đến trí nhớ và xử lý hành động
  • Đau nhức toàn thân cấp hoặc mãn tính
  • Ngứa ran một bên mặt hoặc chân
  • Mất thị lực một bên mắt
  • Đa xơ cứng kéo dài có thể khiến người bệnh bị trầm cảm

Các loại bệnh đa xơ cứng

Đa xơ cứng dạng tái phát – thuyên giảm

Tái phát – thuyên giảm là một dạng đa xơ cứng liên quan đến việc tái phát các triệu chứng của bệnh rồi thuyên giảm sau đó. Các triệu chứng là nhẹ hoặc không có triệu chứng nếu người bệnh đang trong giai đoạn thuyên giảm, bệnh cũng không tiếp tục tiến triển nếu đang trong giai đoạn này.

Tái phát – thuyên giảm là dạng phổ biến nhất của bệnh đa xơ cứng.

Hội chứng lâm sàng riêng (CIS)

Thường là biểu hiện lâm sàng thần kinh đầu tiên của bệnh đa xơ cứng rải rác. CIS bao gồm một phần của các triệu chứng do demyelination trong hệ thống thần kinh gây nên.

Các triệu chứng này thường kéo dài trong ít nhất 24 giờ và được chia thành 2 loại bao gồm monofocal và multifocal.

Monofocal có nghĩa là một tổn thương gây ra một triệu chứng.

Multifocal có nghĩa là người bệnh có nhiều hơn một tổn thương dây thần kinh và nhiều hơn một triệu chứng.

Mặc dù CIS là một giai đoạn đặc trưng của bệnh đa xơ cứng nhưng chúng không đủ để làm cơ sở dành cho các chuẩn đoán.

Nếu các tổn thương gây ra các triệu chứng tương tự như đa xơ cứng, người bệnh có thể được chuẩn đoán là đa xơ cứng thuộc dạng tái phát – thuyên giảm. Nếu không, người bệnh ít có khả năng bị đa xơ cứng.

Đa xơ cứng dạng tiến triển thứ phát

Khoảng 2/3 số người bị bệnh đa xơ cứng dạng tái phát thuyên giảm sẽ chuyển sang dạng tiến triển thứ phát trong khoảng 15 năm sau khi các triệu chứng đã xảy ra rất nhiều lần.

Ở dạng tiến triển thứ phát, các triệu chứng ngày càng trở nên tồi tệ hơn.

Đa xơ cứng dạng tiến triển nguyên phát

Có khoảng 10% số bệnh nhân bị đa xơ cứng không thuộc loại tái phát – thuyên giảm khi bệnh khởi phát mà tiến triển theo dạng nguyên phát. Các triệu chứng ngày càng trở nên tồi tệ hơn ngay từ khi chúng bắt đầu xuất hiện, người bệnh có thể có một khoảng thời gian ngắn không có các triệu chứng hoặc các triệu chứng có vẻ được cải thiện hơn.

Cách trị bệnh đa xơ cứng

Hiện không có thuốc điều trị được dứt điểm bệnh đa xơ cứng, nhưng có một số biện pháp có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh.

Nếu bạn đã hồi phục sau khi bị đa xơ cứng, bạn có thể dùng một số loại thuốc có tác dụng làm chậm tiến triển của bệnh và ngăn ngừa khả năng bệnh tái phát.

Các loại thuốc có thể tự tiêm bao gồm glatiramer ( Copaxone , Glatopa) và beta interferon, như:

  • Avonex
  • Betaseron
  • Extavia
  • Plegridy
  • Rebif

Thuốc uống cho đa xơ cứng dạng tái phát – thuyên giảm bao gồm:

  • dimetyl-fumarat ( Tecfidera )
  • fingolimod ( Gilenya )
  • teriflunomide ( Aubagio )

Người bệnh bị đa xơ cứng dạng tái phát – thuyên giảm cũng có thể được truyền thuốc qua đường tĩnh mạch:

  • alemtuzumab (Lemtrada)
  • natalizumab ( Tysabri )
  • mitoxantrone (Novantrone), chỉ dùng trong những trường hợp nghiêm trọng

Các loại thuốc nêu trên không có hiệu quả trong điều trị bệnh đa xơ cứng thuộc dạng nguyên phát.

Các bác sĩ có thể kê đơn thuốc bao gồm corticosteroids, chẳng hạn như methylprednisolone (Medrol) và prednisone (Deltasone) để điều trị lại tình trạng bệnh khi tái phát.

Do tính chất của bệnh là không cố định, các tổn thương có thể xảy ra trên các dây thần kinh khác nhau, nên tùy vào triệu chứng của người bệnh mà các bác sĩ sẽ áp dụng các loại thuốc điều trị khác nhau.

Dấu hiệu sớm nhận biết bệnh đa xơ cứng

Đa xơ cứng có thể phát triển tất cả các triệu chứng cùng một lúc và ở mức độ khá nghiêm trọng, tuy nhiên, các triệu chứng cũng có thể nhẹ đến mức người bệnh thậm chí không cảm thấy bất cứ vấn đề khó chịu nào.

Dưới đây là 3 triệu chứng sớm nhất của bệnh đa xơ cứng:

  • Cảm giác tê và ngứa ran trên cánh tay, chân hoặc một bên khuôn mặt. Nó tương tự như cảm giác tê mỏi khi ngồi quá lâu ở một tư thế, nhưng cảm giác tê và ngứa ở đa xơ cứng không có nguyên nhân rõ ràng để giải thích.
  • Bạn có thể cảm thấy mất thăng bằng, khó giữ thăng bằng khi đi lại hoặc cảm thấy mệt mỏi và suy yếu trên đôi chân. Mất thăng bằng dẫn đến dễ ngã khi đi lại hoặc làm việc.
  • Các vấn đề về thị lực cũng là dấu hiệu nhận biết đa xơ cứng sớm. Người bị đa xơ cứng có thể cảm thấy vật thể nhân đôi hoặc mờ hoặc mất và suy giảm một phần của thị lực khi nhìn. Người bệnh cũng có thể kèm theo đau mắt.

Các triệu chứng của đa xơ cứng thường đến và đi theo thời gian khác nhau ở mỗi người bệnh. Bạn có thể cảm thấy các triệu chứng tái phát liên tục sau mỗi ngày, tuần, tháng hay thậm chí là mỗi năm chỉ xảy ra một thời gian ngắn.

Các triệu chứng trên có thể do nhiều bệnh lý khác nhau, và đa xơ cứng chỉ là một trong số những bệnh lý có xác xuất cao hơn mà thôi.

Chuẩn đoán đa xơ cứng

Các bác sĩ sẽ cần thực hiện các thử nghiệm trên hệ thần kinh, xem xét tiền xử y tế của người bệnh và một loạt các xét nghiệm khác trước khi có thể chuẩn đoán xem bạn có hay không mắc bệnh đa xơ cứng.

Xét nghiệm có thể bao gồm:

  • Chụp cộng hưởng từ MRI: là phương pháp tốt nhất cho việc xác định đa xơ cứng. Ảnh chụp MRI có thể cho thấy các tổn thương rõ ràng trong não bộ hoặc tủy sống.
  • Điện thế gợi: Kích thích hệ thần kinh trung ương và ghi lại sóng phát ra (điện não). Cụ thể là đo điện thế gợi của mắt, giác quan và não bộ.
  • Poyasnichnaya thủng – Phân tích dịch não tủy để loại trừ đi các bệnh lý khác có cùng triệu chứng bệnh.
  • Xét nghiệm máu: Cũng dùng để loại trừ các bệnh và điều kiện khác gây ra các triệu chứng tương tự.

Việc chuẩn đoán đa xơ cứng đòi hỏi phải tìm ra có sự tổn thương ở nhiều vùng não hoặc tủy sống hoặc dây thần kinh thị giác. Và tổn thương đó phải gây ra các triệu chứng ở những thời điểm khác nhau.

Chuẩn đoán cũng đòi hỏi loại trừ đi các bệnh lý có triệu chứng tương tự như bệnh Lyme, lupus và hội chứng Sjogren.

Đa xơ cứng có phải là bệnh di truyền?

Đa xơ cứng không phải là bệnh di truyền, nhưng có cha mẹ hoặc anh chị em bị đa xơ cứng sẽ khiến nguy cơ mắc bệnh của bạn cao hơn một chút.

Hiện chưa có nghiên cứu rõ ràng về mối quan hệ giữa di truyền và bệnh đa xơ cứng. Di truyền cũng có thể đóng một vai trò nhất định, các nhà khoa học đã xác định một số loại gen có vẻ như tăng tính nhạy cảm đối với khởi phát đa xơ cứng.

Tương lai của người bệnh đa xơ cứng

Hầu như không thể dự báo được đa xơ cứng sẽ tiến triển như thế nào ở bất kỳ một bệnh nhân nào.

Khoảng 10 – 15 % những người bị đa xơ cứng chỉ cố các triệu chứng không nghiêm trọng và ít khi xảy ra trong khoảng từ 10 năm từ sau khi được chuẩn đoán. Trường hợp này thường được gọi là đa xơ cứng lành tính.

Khoảng một nửa số người bị đa xơ cứng sẽ cần dùng gậy hỗ trợ trong quá trình đi lại sau 15 năm kể từ ngày được chuẩn đoán. Sau 20 năm, 60% số người vẫn có thể di chuyển và dưới 15% cần chăm sóc y tế đặc biệt mà không thể đi lại.

Hầu hết bệnh nhân đa xơ cứng sẽ không bị tàn tật và bệnh không ảnh hưởng đến tuổi thọ gần như bình thường.

Chăm sóc người bị đa xơ cứng

Người bị đa xơ cứng cần được chuẩn đoán, theo dõi và điều trị bởi các bác sĩ có chuyên môn và kinh nghiệm trong điều trị đa xơ cứng.

Ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định, bệnh nhân cần được tái khám theo đúng lịch mà các bác sĩ yêu cầu. Chế độ ăn uống cân bằng, ít chất béo nhưng đầy đủ chất dinh dưỡng và chất xơ cao sẽ giúp nâng cao sức khỏe tổng thể. Tập thể dục thể thao với các bài tập nhẹ nhàng phù hợp như yoga, bơi lội là rất có hiệu quả với những người bị đa xơ cứng.

Chế độ ăn uống cho người bị đa xơ cứng

Chế độ ăn kiêng sẽ không giúp điều trị bệnh nhưng có thể hạn chế nhiều thách thức do đa xơ cứng gây ra.

Người bị đa xơ cứng nên ăn:

  • Nhiều rau và trái cây
  • Các nguồn protein từ cá và thịt gia cầm không da.
  • Ngũ cốc nguyên hạt
  • Các loại đậu
  • Sữa ít chất béo
  • Nước và các chất lỏng tự nhiên khác

Người bị đa xơ cứng nên tránh:

  • Chất béo bão hòa
  • Chất béo chuyển hóa
  • Thịt sống
  • Thực phẩm và đồ uống nhiều đường
  • Thức ăn giàu natri
  • Thức ăn qua chiên rán hoặc chế biến đặc biệt

Khi già đi, người bị đa xơ cứng có thể xuất hiện các triệu chứng rõ ràng tới mức giống như bị khuyết tật. Người bệnh có thể mất khả năng đi lại, nguy cơ gãy xương cao. Các trình trạng khác như viêm xương khớp, viêm khớp dạng thấp hay loãng xương có thể làm phức tạp hơn vấn đề.

Thông tin này có hữu ích với bạn hay không ?

Các bài có liên quan: